การขาดแคลนพืชอาหารสัตว์เป็นผลทำให้การผลิตโค-กระบือในประเทศลดลงทั้งปริมาณและคุณภาพ ปัญหานี้เกิดขึ้นทุกปีโดยเฉพาะในฤดูแล้ง หรือแม้แต่ในฤดูฝนซึ่งเกษตรกรต้องใช้พื้นที่ปลูกพืชเศรษฐกิจต่าง ๆ ทำให้พื้นที่เลี้ยงสัตว์ไม่เพียงพอ ในขณะที่ผลพลอยได้และวัสดุเหลือใช้จากการเกษตรและผลพลอยได้จากโรงงานอุตสาหกรรมมีอยู่แล้วปริมาณมาก บางชนิดมีคุณค่าทางอาหารสูง สามารถใช้เป็นอาหารสัตว์ได้โดยเกษตรกรอาจไม่ต้องซื้อ อย่างไรก็ตามวัสดุพลอยได้บางชนิดอาจมีปัญหาอยู่บ้างเกี่ยวกับคุณภาพต่ำในการนำมาใช้เลี้ยงสัตว์ เกษตรกรควรนำมาปรับปรุงคุณภาพด้วยวิธีต่าง ๆ ก่อนและพิจารณาใช้ประโยชน์ให้เหมาะสม เช่น ฟางข้าว อาจปรับปรุงคุณภาพโดยการทำฟางปรุงแต่งด้วย ยูเรีย หรือใช้ยูเรียผสมกากน้ำตาลราดฟางข้าวแล้วใช้เลี้ยงโค-กระบือร่วมกับอาหารข้น หรือพืชมีโปรตีนสูงบางชนิดเช่น ใบกระถินแห้ง ต้นถั่วไมยรา ใบผักตบชวา และใบมันสำปะหลังแห้ง เป็นต้น วัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรหลายชนิด เช่น ต้นและเปลือกข้าวโพดฝักอ่อน เป็นต้น มีคุณภาพค่อนข้างดี สามารถใช้เลี้ยงโค-กระบือ แทนหญ้าสดได้เต็มที่ วัสดุพลอยได้บางชนิดถ้านำมาเลี้ยงสัตว์โดยตรงอาจเป็นพิษต่อสัตว์ได้ เช่น ใบมันสำปะหลังสดควรลดสารพิษด้วยวิธีง่าย ๆ โดยผึ่งแดดให้แห้งก่อนนำไปเลี้ยงสัตว์ วัสดุพลอยได้จากการผลิตพืชบางชนิด คุณค่าทางโภชนะและวิธีการใช้ได้รวบรวมไว้ในตาราง

ที่มาข้อมูล : กองอาหารสัตว์ กรมปศุสัตว์ พญาไท ราชเทวี กรุงเทพมหานคร